هر بیمار دیابتی باید روزانه کف، روی، پاشنه و بین انگشتان هر دو پا را از نظر قرمزی، تاول، بریدگی، ترک، تغییر رنگ و ترشح بررسی کند و در صورت وجود بیحسی از آینه یا کمک همراه استفاده کند. قرمزی گرم و گسترده، ترشح چرکی، بوی نامطبوع، سیاهشدگی، تاول خونی، درد ناگهانی یا تب، نشانههایی هستند که همان روز باید بررسی شوند.
در دیابت، دو مشکل همزمان دستبهدست هم میدهند: کاهش حس (نوروپاتی) که باعث میشود بیمار درد ناشی از یک زخم یا فشار کفش را حس نکند، و کاهش گردش خون که ترمیم را کند میکند. نتیجه این است که یک زخم کوچک بین انگشتان میتواند روزها بدون اطلاع بیمار پیشرفت کند. راهحل، جایگزین کردن حسِ از دست رفته با چشم و آینه است.
معاینه روزانه پا را چگونه انجام دهیم؟
هر شب، در نور کافی، دو دقیقه وقت بگذارید و این نواحی را در هر دو پا بررسی کنید:
- بین انگشتان: شایعترین محل قارچ، ترک و زخم پنهان. انگشتان را با ملایمت باز کنید.
- کف پا و پاشنه: اگر خم شدن سخت است، یک آینه دستی روی زمین بگذارید یا از همراه کمک بخواهید.
- روی پا و قوزکها: محل فشار بند کفش.
- ناخنها: فرورفتگی در گوشت، تغییر رنگ، ضخیم شدن.
- مقایسه دو پا: تفاوت رنگ، دما یا تورم بین دو پا یک نشانه مهم است.
هرچه دیدید — حتی یک قرمزی کوچک — با تاریخ ثبت کنید. اگر عکس بگیرید، مقایسه فردا و هفته بعد بسیار دقیقتر میشود.
هفت نشانهای که همان روز باید پیگیری شود
- قرمزی گرم و گسترده اطراف زخم یا روی پا
- ترشح چرکی، غلیظ یا خونآبهای که مقدارش زیاد شده است
- بوی نامطبوع و متفاوت از زخم
- سیاه یا کبود شدن انگشت یا ناحیهای از پا
- تاول خونی، حتی بدون درد
- درد ضرباندار یا تورم ناگهانی پا
- تب، لرز، بیحالی یا بالا رفتن غیرمنتظره قند خون
نکته کلیدی: نبودن درد به معنای نبودن خطر نیست. در نوروپاتی، بسیاری از عفونتهای جدی بدون درد پیش میروند و بالا رفتن ناگهانی قند خون ممکن است اولین نشانه عفونت باشد.
مراقبت روزانه صحیح از پا
- پاها را روزانه با آب ولرم (نه گرم) و شوینده ملایم بشویید. دمای آب را با آرنج یا دماسنج بسنجید، نه با پا.
- پاها را کامل خشک کنید، بهویژه بین انگشتان.
- مرطوبکننده را روی کف و روی پا بزنید اما بین انگشتان نزنید (رطوبت آنجا زمینه قارچ و ترک است).
- ناخنها را مستقیم و صاف کوتاه کنید، نه گرد و نه از گوشه.
- هرگز پابرهنه راه نروید، حتی در خانه.
- کفش را هر بار پیش از پوشیدن از داخل با دست بررسی کنید؛ یک سنگریزه یا چین آستر میتواند در چند ساعت زخم ایجاد کند.
- جوراب نخی یا مخصوص دیابت، بدون درز فشارنده و روزانه تعویض شود.
چه کارهایی مطلقاً ممنوع است؟
- تراشیدن یا بریدن میخچه و کالوس در خانه با تیغ، سوهان تیز یا محلولهای اسیدی. این کار یکی از شایعترین آغازگرهای زخم پای دیابتی است.
- استفاده از کیسه آب گرم، بخاری یا پد حرارتی برای گرم کردن پا؛ با حس کاهشیافته، سوختگی بدون آگاهی رخ میدهد.
- ریختن پمادهای خانگی، زردچوبه، خمیر دندان یا مواد سوزاننده روی زخم.
- خیساندن طولانی پا در آب یا محلولهای خانگی؛ پوست خیس نرم و آسیبپذیر میشود.
- پوشیدن کفش نو برای ساعتهای طولانی؛ کفش جدید را روز اول حداکثر یک ساعت بپوشید و بعد پا را بررسی کنید.
هر چند وقت باید معاینه تخصصی انجام شود؟
قاعده کلی: بیمار دیابتی بدون نوروپاتی و اختلال گردش خون، سالی یک بار معاینه پا؛ با نوروپاتی، هر ۶ ماه؛ با نوروپاتی و اختلال عروقی یا بدشکلی پا، هر ۳ ماه؛ و با سابقه زخم یا قطع عضو، هر ۱ تا ۳ ماه. سابقه زخم قبلی، قویترین پیشبینیکننده زخم بعدی است — این گروه هرگز نباید پیگیری را رها کنند.
این محتوا آموزشی است. در صورت مشاهده هر زخم باز، تاول یا تغییر رنگ در پای دیابتی، ارزیابی تخصصی را به روز بعد موکول نکنید.
بازبینی علمی: طاها کاویار — پرستار و کارشناس زخم
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.