پیشگیری از زخم بستر بر سه پایه استوار است: تغییر وضعیت هر ۲ ساعت در تخت و هر ۱۵ دقیقه روی صندلی چرخدار، استفاده از سطح کاهنده فشار مناسب (تشک مواج یا فوم مدیکال) و بازرسی روزانه پوست روی نقاط استخوانی. تغییر وضعیت مؤثرتر از تشک است و تشک جایگزین آن نمیشود.
در مراقبت از بیمار کمتحرک، هزینه و زمان پیشگیری از زخم بستر در برابر درمان آن، قابل مقایسه نیست. یک زخم مرحله ۳ میتواند ماهها درمان و پانسمان تخصصی بخواهد، در حالی که پیشگیری آن یک برنامه ساده و منظم روزانه است. مهمترین نکته این است که پیشگیری، «خرید یک وسیله» نیست؛ یک روتین است.
برنامه تغییر وضعیت چگونه باید باشد؟
قاعده عملی پذیرفتهشده:
- در تخت: تغییر وضعیت حداکثر هر ۲ ساعت، شامل شب. چرخه پیشنهادی: به پهلوی راست ← به پشت ← به پهلوی چپ.
- روی صندلی چرخدار: جابهجایی وزن هر ۱۵ دقیقه و تغییر وضعیت کامل هر ۱ ساعت. نشستن طولانی روی سطح سخت، فشاری چند برابر خوابیدن ایجاد میکند.
- پهلوی کامل ۹۰ درجه ممنوع: بیمار را با زاویه ۳۰ درجه به پهلو بگذارید تا فشار روی برجستگی لگن نیفتد. از بالش برای نگهداشتن این زاویه استفاده کنید.
- سر تخت را بیش از ۳۰ درجه بالا نبرید مگر در زمان غذا خوردن. بالا بودن سر تخت باعث سُر خوردن بدن و ایجاد نیروی برشی روی پوست دنبالچه میشود.
یک جدول ساده روی دیوار اتاق بگذارید و هر تغییر وضعیت را با ساعت ثبت کنید. این کار در خانوادههایی که چند نفر از بیمار مراقبت میکنند، مؤثرترین ابزار پیشگیری است.
کدام نقاط بدن بیشترین خطر را دارند؟
بستگی به وضعیت بدن دارد:
- خوابیده به پشت: دنبالچه، پاشنهها، آرنج، تیغه شانه، پشت سر
- به پهلو: برجستگی لگن، کناره ران، قوزک بیرونی، گوش، شانه
- نشسته: برجستگیهای نشیمنگاه، دنبالچه، کف پاشنه
پاشنهها را جدی بگیرید. پاشنه بافت نرم محافظ کمی دارد و یکی از شایعترین محلهای زخم است. راهحل درست، «شناور کردن» پاشنه است: بالشی زیر ساق پا بگذارید تا پاشنه هیچ تماسی با تشک نداشته باشد. بالش را زیر خود پاشنه نگذارید.
تشک مواج بخریم یا تغییر وضعیت کافی است؟
تشک، تغییر وضعیت را کامل میکند اما جایگزین آن نمیشود. انتخاب بر اساس سطح خطر:
- خطر کم تا متوسط: تشک فوم مدیکال با تراکم مناسب.
- خطر بالا، زخم فعال یا بیمار کاملاً بیحرکت: تشک مواج (فشار متناوب) یا سیستمهای کاهش فشار پیشرفتهتر.
- روی صندلی: کوسن مخصوص کاهش فشار — نه بالش معمولی و نه حلقه بادی (دونات) که خودش ایجاد نقطه فشار میکند.
هر تشکی هم که داشته باشید، ملحفه باید صاف و بدون چین باشد. یک چین ملحفه زیر لگن، یک نقطه فشار واقعی است.
مراقبت از پوست: چه کاری بکنیم و چه کاری نکنیم؟
- پوست را روزانه با آب گرم و شوینده ملایم و بدون صابون قلیایی تمیز کنید.
- پس از هر بیاختیاری، ناحیه را سریع تمیز و کاملاً خشک کنید و کرم محافظ (بریر) بزنید. رطوبت مداوم، مقاومت پوست را نصف میکند.
- پوست خشک را با مرطوبکننده بدون عطر نرم کنید؛ پوست خشک و ترکخورده زودتر آسیب میبیند.
- هنگام جابهجایی بیمار او را نکشید؛ از ملحفه کمکی یا دو نفر برای بلند کردن استفاده کنید. کشیدن بدن روی تشک، لایههای پوست را از هم جدا میکند.
- الکل، بتادین روتین و پودر تالک روی پوست سالم استفاده نکنید.
چکلیست بازرسی روزانه پوست
هر روز، در یک زمان ثابت (مثلاً هنگام تعویض لباس) این موارد را بررسی کنید:
- قرمزی که با فشار انگشت سفید نمیشود
- ناحیه گرمتر، سردتر یا سختتر از پوست اطراف
- تاول، خراش یا پوستهریزی روی نقاط استخوانی
- شکایت بیمار از سوزش یا درد در یک نقطه ثابت
مشاهده هر یک از این موارد به معنای شروع مرحله ۱ است: فشار را از آن ناحیه کامل بردارید و اگر در ۴۸ ساعت بهتر نشد، با کارشناس زخم مشورت کنید.
تغذیه و آب: بخش فراموششده پیشگیری
بیمار کمتحرکی که پروتئین و مایعات کافی دریافت نمیکند، حتی با بهترین تشک هم در معرض خطر است. کاهش وزن ناخواسته، کماشتهایی طولانی و کمآبی از عوامل خطر مستقل زخم فشاری هستند. اگر بیمار در دو هفته گذشته اشتهای مشخصی نداشته، این را به تیم درمان اطلاع دهید.
این مطلب آموزشی است. برای بیماران با سابقه زخم، دیابت، بیحرکتی کامل یا اختلال حس، برنامه پیشگیری باید توسط کارشناس زخم شخصیسازی شود.
بازبینی علمی: طاها کاویار — پرستار و کارشناس زخم
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.