انتخاب پانسمان بر اساس دو معیار اصلی انجام میشود: نوع بافت بستر زخم و میزان ترشح. زخم پرترشح به جاذب مانند آلژینات یا فوم ضخیم نیاز دارد، زخم خشک به رطوبترسان مانند هیدروژل، بافت مرده به پانسمان کمککننده به دبریدمان، و زخم با بار میکروبی بالا به پانسمان ضدمیکروبی مانند نقره یا PHMB. هدف همیشه حفظ رطوبت متعادل بستر زخم و خشک نگهداشتن پوست اطراف است.
سؤال «بهترین پانسمان کدام است؟» پاسخ واحدی ندارد، چون پانسمان درست، تابعی از وضعیت امروز زخم است. زخمی که هفته گذشته به پانسمان جاذب نیاز داشت، این هفته با کاهش ترشح ممکن است به پانسمان نگهدارنده رطوبت نیاز پیدا کند. اصل حاکم بر همه انتخابها یکی است: بستر زخم مرطوب، پوست اطراف خشک و سالم.
پیش از انتخاب پانسمان چه چیزی را بسنجیم؟
- نوع بافت بستر: گرانوله قرمز (در حال ترمیم)، اپیتلیال صورتی (در حال پوشش)، اسلاف زرد (بافت مرده نرم)، نکروز سیاه (بافت مرده خشک).
- میزان ترشح: خشک، کم، متوسط، زیاد.
- عمق و حفره: سطحی، عمیق، دارای تونل یا حاشیه زیرشکافته.
- نشانههای بار میکروبی: بوی نامطبوع، ترشح غلیظ، بافت گرانوله شکننده و خونریزیدهنده، توقف بهبود.
- وضعیت پوست اطراف: سالم، سفید و نرمشده از رطوبت (ماسراسیون)، قرمز، حساس یا آلرژیک به چسب.
هر پانسمان برای چه زخمی مناسب است؟
فوم (Foam)
جاذب، محافظ در برابر ضربه و مناسب طیف وسیعی از زخمها با ترشح کم تا زیاد. نسخههای چسبدار برای زخمهای سطحی و نسخههای بدون چسب برای پوست حساس. انتخاب پرکاربرد در زخم بستر مرحله ۲ و ۳ و زخمهای وریدی. مناسب نیست برای زخم خشک و بدون ترشح.
آلژینات (Alginate)
از جلبک دریایی تهیه میشود، ظرفیت جذب بالایی دارد و با ترشح به ژل تبدیل میشود؛ برای زخمهای پرترشح، حفرهدار و همچنین زخمهای با خونریزی خفیف مناسب است. باید با یک پانسمان ثانویه پوشانده شود. روی زخم خشک استفاده نکنید چون بستر را خشکتر میکند.
هیدروژل (Hydrogel)
رطوبترسان؛ برای زخم خشک، بافت نکروتیک سخت (کمک به دبریدمان اتولیتیک) و زخمهای دردناک که خنکی ژل تسکین میدهد. در زخم پرترشح ممنوع است، چون به ماسراسیون پوست اطراف منجر میشود.
هیدروکلوئید (Hydrocolloid)
محیط مرطوب و بسته ایجاد میکند، برای زخمهای سطحی با ترشح کم و مرحله ۲ مناسب است و میتواند چند روز بماند. در زخم عفونی، پای دیابتی با خطر عفونت و زخم پرترشح توصیه نمیشود.
پانسمان نقره (Silver)
ضدمیکروبی وسیعالطیف؛ برای زخمهایی با بار میکروبی بالا یا عفونت موضعی، معمولاً بهصورت دورههای محدود (حدود دو هفته) و سپس بازارزیابی. استفاده طولانی و بدون اندیکاسیون توجیه ندارد و میتواند به ترمیم آسیب بزند.
PHMB
ضدمیکروبی با سازگاری بافتی خوب، مناسب برای کنترل بار میکروبی و پیشگیری از استقرار بیوفیلم، هم به شکل پانسمان و هم محلول شستوشو.
پانسمانهای تخصصیتر
- عسل درمانی استاندارد (Medical grade): کمک به دبریدمان و کنترل بو. عسل خوراکی خانگی جایگزین آن نیست.
- کلاژن و ماتریکسها: برای زخمهای مزمن متوقفشده در فاز ترمیم.
- پانسمانهای غیرچسبنده (تور وازلینه): برای محافظت از بستر شکننده و زخمهای سوختگی سطحی.
- پانسمان با فشار منفی (NPWT): در زخمهای عمیق پرترشح، تحت نظارت تخصصی.
چه اشتباههایی رایج و پرهزینهاند؟
- گاز خشک روی زخم باز: به بستر میچسبد و هنگام برداشتن، بافت تازه را میکَنَد. درد بیشتر، ترمیم کمتر.
- بتادین و آب اکسیژنه روتین: برای سلولهای در حال ترمیم سمیاند؛ جز موارد خاص و کوتاهمدت جایی در زخم مزمن ندارند. شستوشو با نرمال سالین یا محلولهای زخمشور مخصوص، انتخاب اصلی است.
- پانسمان کوچکتر از زخم: پانسمان باید حاشیه سالم را هم بپوشاند.
- تغییر هر روزه نوع پانسمان: هر پانسمان به زمان نیاز دارد تا اثرش سنجیده شود؛ ارزیابی هر ۱ تا ۲ هفته منطقی است.
- بیتوجهی به پوست اطراف: اگر پوست اطراف سفید و نرم شده، پانسمان جذب کافی ندارد یا فاصله تعویض طولانی است.
این راهنما آموزشی است. انتخاب و تغییر پانسمان در زخمهای مزمن، دیابتی یا عفونی باید بر پایه ارزیابی حضوری کارشناس زخم انجام شود.
بازبینی علمی: طاها کاویار — پرستار و کارشناس زخم
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.