ترمیم زخم به پروتئین کافی، انرژی متناسب، آب و ریزمغذیهایی مانند ویتامین C، روی، ویتامین A و آهن نیاز دارد. در بیماران دارای زخم فعال، نیاز روزانه پروتئین معمولاً بیشتر از افراد سالم است و کمبود پروتئین یکی از شایعترین دلایل کند شدن ترمیم و کاهش کیفیت بافت جدید است. مکمل باید بر پایه ارزیابی و در کنار رژیم غذایی متعادل استفاده شود، نه بهجای آن.
ترمیم زخم یک فرایند ساختمانی است: بدن باید سلول جدید بسازد، کلاژن تولید کند، رگهای تازه بکشد و لایه پوششی را کامل کند. همه اینها به مصالح نیاز دارد. وقتی بیمار در دو هفته گذشته بهسختی غذا خورده است، هیچ پانسمانی نمیتواند جای این کمبود را پر کند. تغذیه، بخشی از درمان زخم است، نه توصیهای جانبی.
پروتئین: مهمترین عنصر
کلاژن، بافت گرانوله و سلولهای ایمنی همه از پروتئین ساخته میشوند. بیمار دارای زخم فعال معمولاً به پروتئین بیشتری نسبت به حالت عادی نیاز دارد، و در زخمهای وسیع یا پرترشح این نیاز بیشتر هم میشود، چون پروتئین از طریق ترشح زخم دفع میشود.
منابع در دسترس و اقتصادی:
- تخممرغ (یکی از کاملترین و ارزانترین منابع)
- مرغ، ماهی و گوشت کمچرب
- حبوبات: عدس، لوبیا، نخود — بهویژه در کنار غلات
- لبنیات: ماست، پنیر، شیر
- مخلوطهای پروتئینی خانگی مانند شیر و موز و کره بادامزمینی برای بیماران کماشتها
نکته عملی: پروتئین را در همه وعدهها پخش کنید، نه فقط در ناهار. بدن نمیتواند مقدار زیادی را یکجا برای ترمیم ذخیره کند.
ریزمغذیهای کلیدی
- ویتامین C: برای ساخت کلاژن ضروری است. منابع: مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی، توتفرنگی، گوجه، سبزی تازه.
- روی (زینک): در تقسیم سلولی و عملکرد ایمنی نقش دارد. منابع: گوشت قرمز، تخممرغ، حبوبات، مغزها، دانه کدو. مکمل روی باید مدتدار و با تجویز باشد؛ مصرف طولانی بیرویه، جذب مس را مختل میکند.
- ویتامین A: در اپیتلیالسازی مؤثر است. منابع: هویج، کدو حلوایی، اسفناج، جگر.
- آهن: کمخونی، اکسیژنرسانی به بافت و در نتیجه ترمیم را کاهش میدهد.
- آرژنین: اسیدآمینهای که در برخی فرمولاسیونهای تخصصی زخم استفاده میشود و در شرایط استرس متابولیک اهمیت پیدا میکند.
آب: سادهترین و پرتکرارترین کمبود
کمآبی، خونرسانی به بافت را کاهش میدهد، پوست را شکننده میکند و در سالمندان بسیار شایع است، چون حس تشنگی با افزایش سن کم میشود. مگر در صورت محدودیت پزشکی (مثل نارسایی قلبی یا کلیوی)، مایعات باید در طول روز بهطور منظم مصرف شود. رنگ ادرار روشن، سادهترین شاخص خانگی است.
نشانههای سوءتغذیه پنهان
- کاهش وزن ناخواسته در سه تا شش ماه گذشته
- گشاد شدن لباسها یا حلقه انگشتر
- کماشتهایی مداوم بیش از دو هفته
- خستگی و ضعف عضلانی پیشرونده
- زخمی که با وجود مراقبت درست، بافت گرانوله ضعیف و کمرنگ دارد
وجود این نشانهها باید به تیم درمان اطلاع داده شود؛ گاهی ارجاع به کارشناس تغذیه، بیشتر از تغییر پانسمان به زخم کمک میکند.
یک الگوی روزانه ساده
- صبحانه: تخممرغ + نان سبوسدار + پنیر + یک لیوان شیر یا چای کمرنگ
- میانوعده: ماست + مغزها یا یک میوه سرشار از ویتامین C
- ناهار: مرغ یا ماهی یا حبوبات + برنج یا نان + سبزیجات پخته و سالاد
- میانوعده عصر: شیر و موز، یا خرما و گردو
- شام: منبع پروتئین سبک + سوپ یا سبزیجات
- در طول روز: مایعات منظم
برای بیمار کماشتها، بهجای سه وعده بزرگ، پنج تا شش وعده کوچک و پرکالری بدهید و اولویت را به پروتئین در ابتدای هر وعده بدهید.
سیگار و الکل
سیگار عروق کوچک را تنگ میکند، اکسیژنرسانی به بستر زخم را کاهش میدهد و ترمیم را بهطور محسوسی کند میکند. در بیماران با زخم مزمن، ترک سیگار یکی از مؤثرترین مداخلات غیردارویی است.
این مطلب آموزشی است. در بیماران دیابتی، کلیوی، قلبی یا تحت رژیم خاص، برنامه غذایی و مکمل باید توسط پزشک یا کارشناس تغذیه تنظیم شود.
بازبینی علمی: طاها کاویار — پرستار و کارشناس زخم
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.